9 دی 1395

<p class="fr-text-spaced" style="text-align: center;">کاربرد سرباره و لجن ذوب آهن اصفهان در ساخت برخی مصالح ساختمانی&nbsp;</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: center;">آیدا پدرام<sup>1</sup>، مهدی سرلک<sup>2</sup>، رضا حیدری زائری<sup>3</sup></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: center;">1کارشناس ارشد فیزیک خاک، مدیر عامل شرکت پادرا بازیاب اسپادانا idapedram@gmail.com</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: center;">2کارشناس فولاد، بخش مدیریت شرکت میت مت mehdisarlak@yahoo.com</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: center;">3کارشناس فولاد،بخش مدیریت شرکت میت مت reza_zaer@yahoo.com</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;"><strong>چکیده&nbsp;</strong></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">توجه روز افزون به حفظ محیط زیست موجب گشته تا نقش مدیریت ضایعات تولیدی صنایع گوناگون بیش از پیش پر رنگ گشته و در صورت فقدان رویکردی مناسب علاوه بر معضلات زیست محیطی هزینه هایی قابل توجه نیز به جامعه تحمیل خواهد شد .به منظور استفاده دوباره از ضایعات تولیدی ذوب آهن اصفهان در بخش های کوره بلند و کنورتور امکان استفاده سرباره های کوره بلند و کنورتور و هم چنین لجن کنورتور در ساخت برخی مصالح ساختمانی بررسی شد . پس از انجام آنالیز های شیمیایی بر روی ضایعات طرح هایی برای ساخت محصولات آجری و بتنی داده شد و نمونه های آجر ،کف فرش آجری و بلوک سقفی بتنی از سرباره کوره بلند و کف فرش و جدول بتنی از سرباره کنورتور و رنگدانه سرامیکی قهوه ای از لجن کنورتور در مقیاس آزمایشگاهی تولید و طبق استانداردهای مربوطه تست شدند.پس از تعیین بیشترین مقدار استفاده از سرباره و لجن در ساخت این محصولات ضمن این که الزامات استاندارد ها را رعایت کنند ، محصولات به صورت نیمه صنعتی هر کدام به میزان 2 تن تولید شدند. نتایج آزمایش ها بر روی محصولات نشان میدهد که با افزایش استفاده از سرباره در محصولات آجری از میزان مقاومت فشاری و خمشی کاسته شده و جذب آب آجرها نیز کاهش می یابد،که مورد اخیر به خصوص در اصفهان که تمامی آجرهای تولیدی دارای معضل جذب آب بالا می باشد بسیار مطلوب است.در آجر توکار ساختمانی حداکثر میزان استفاده از سرباره کوره بلند 50 % و در کف فرش آجری شیل این میزان 60% می باشد.در ساخت کف فرش ها و جداول بتنی به دلیل بالا بودن استحکام سرباره کنورتور سنگدانه های طبیعی به طور کامل با سنگدانه های سرباره ای جایگزین شدند و محصولات تولیدی با استاندارد های ملی مطابقت دارند.از لجن کنورتور به دلیل وجود اکسید آهن بالا در ساخت رنگدانه سرامیکی قهوه ای به میزان 45% استفاده شد که این محصول به دلیل وارداتی بودن اصل محصول رنگدانه سرامیکی ایجاد ارزش افزوده بالایی می کند.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>واژه های کلیدی</strong></p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">سرباره کوره بلند،سرباره کنورتور،لجن کنوتور،ذوب آهن اصفهان،مصالح ساختمانی</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>مقدمه</strong></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">&nbsp;افزایش فعالیت های متالورژی در دوره های اخیر باعث افزایش سهم آلودگی صنعت فولاد کشور شده است. ظرفیت قابل ملاحظه تولید سرباره در واحدهای بزرگ فولادسازی به خودی خود یک<strong>&nbsp;</strong>تهدید زیست محیطی بالقوه محسوب می گردد.این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که دفع یا ذخیره سازی این حجم از سرباره مستلزم پیش بینی و آماده سازی سطح وسیعی از اراضی در بر گیرنده واحد فولاد سازی است.در حالی که در بسیاری از مواقع محدودیت دسترسی به موقعیت و محل مناسب دفع ضایعات مذکور موجب تغییر کاربری زمین های کشاورزی و منابع طبیعی به منظور ذخیره سازی سرباره می گردد که خود از جهت تغییر چهره و ماهیت محیط طبیعی دارای عوارض نامناسبی می باشد.از دیگر عوارض زیست محیطی سرباره تأثیرات احتمالی آن به واسطه وجود برخی از عناصر سنگین بر آب های زیرزمینی بوده که خود می تواند همراه با سایر عوامل جوی و محیطی نظیر باران های اسیدی ،بافت خاک و ماهیت مواد تشکیل دهنده آن ،همچنین عمق آب های زیرزمینی موجب تأثیر بر شبکه سطحی و زیر سطحی آبها در منطقه می گردد.در این میان وجود ترکیب اکسید&nbsp;</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">کلسیم آزاد در ساختار سرباره می تواند تحت تأثیر آب باران یا سیلاب های محلی عاملی برای تغییر PH خاک و آبهای زیرزمینی شود.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">با توجه به فعالیتهای شرکت ذوب آهن اصفهان در چند سال گذشته میلیون ها تن سرباره تولیدی در ده ها هکتار زمین انباشته گردیده و با توجه به طرح های توسعه فولاد سازی انتظار می رود مقدار تولید سالانه سرباره نیز بیشتر گردد.مدیریت سرباره های فولاد سازی از جهات مختلف حائز اهمیت است و در صورت فقدان رویکردی مناسب علاوه بر معضلات زیست محیطی هزینه های قابل توجهی به جامعه تحمیل خواهد شد. با توجه به این که سرباره های آهن و فولاد در حالت جامد از نظر خواص فیزیکی و مکانیکی مشابه سنگ ها هستند ،محصولات این سرباره ها را می توان پس از آماده سازی به عنوان مواد ساختمانی در کاربردهای مختلف استفاده کرد.سرباره کنورتور با توجه به حضور اکسید عناصر سنگین تر و بنابر این دانسیته بیشتر نسبت به سرباره کوره بلند ،مقاومت به ضربه ،استحکام و مقاومت به سایش بیشتری دارند] 1 [.به نظر می رسد که در ایران تحقیقات کاربردی زیادی برای استفاده بهینه از سرباره برای یافتن مشتریان جدید انجام نشده است.تحقیقاتی در زمینه ساخت بتن با سرباره صورت گرفته اما مشخصاً در محصول کاربردی نشده است.همچنین در زمینه استفاده از سرباره کوره بلند در ساخت آجرتنها آجرهای نما مد نظر بوده که میزان استفاده سرباره تا 10 % در این آجرها مناسب دانسته شده است.تحقیقات انجام شده در این زمینه کاملاً مشابه تحقیقات برون مرزی بوده حال آنکه هر<strong>&nbsp;</strong>ناحیه از کشور ما دارای مصالح سنگی و خاک متفاوتی می باشد لذا در ساخت مصالح ساختمانی با استفاده از سرباره تأثیر مخلوط حاصل بر ویژگی های فیزیکی و شیمیایی محصول بسیار زیاد است . از این رو تحقیقات در زمینه سرباره و موارد کاربرد آن هم لازم است و هم امکان پذیر چون موقعیت های دست نخورده ای در این زمینه وجود دارد که در این تحقیق از رس و شیل های استان اصفهان استفاده شده است. (آنالیز ها در بخش مربوطه آورده شده است)امروزه همه کوشش ها و تحقیقات در مورد سرباره با این طرز تفکر همراه است که سرباره یک مشکل موقت نیست بلکه یک محصول فرعی دائم صنایع آهن و فولاد است بنابر این نیاز به آینده نگری بیشتری دارد.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">&nbsp;در این پژوهش از سرباره ها با دانه بندی های مختلف به عنوان مصالح سنگی برای ساخت بتن مورد استفاده در کف پوش ،جدول ،بلوک و آجر استفاده شد.لجن مورد استفاده در این&nbsp;</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">تحقیق نیز لجن کنورتور بوده که غنی از اکسید آهن می باشد و از آن در ساخت رنگدانه سرامیکی قهوه ای با شید های رنگی متنوع استفاده شده و در تولید لعاب جهت آجر و سرامیک استفاده شده است که نمونه مشابه داخلی و خارجی ندارد.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>&nbsp;</strong></p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>مواد و مصالح</strong></p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">سرباره کوره بلند: حجم زیادی از سرباره های تولید آهن و فولاد را سرباره کوره بلند تشکیل میدهد. در کوره بلند عملیات احیا و ذوب مواد شارژی صورت گرفته و با توجه به محیط احیایی کوره که توسط گازهای هیدروژن و مونوکسید کربن ایجاد میشود ،آهن و سایر فلزات موجود در بوته به مقدار بسیار کمی در سرباره حضور دارند. ترکیبات عمده موجود در ساختار سرباره کوره بلند عبارتند از دی کلسیم سیلیکات (2CaO.SiO<sub>2</sub> )، &nbsp;میلیلیت (محلول جامدی از 2CaO.Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>.SiO<sub>2</sub>-2CaO.MgO.2SiO<sub>2</sub>) و &nbsp;مروینیت &nbsp;( 3CaO.MgO.2SiO<sub>2</sub> ).</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">سرباره کنورتور: هدف کارگاه کنورتور ذوب آهن اصفهان تبدیل چدن مذاب به فولاد با مارکهای مشخص می باشد.که در طول این فرایند ناخالصی ها به صورت سرباره جدا می گردند.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">&nbsp;بررسی ها نشان میدهند که ساختمان میکروسکوپی اینگونه سرباره ها عمدتاً شامل دی کلسیم سیلیکات ، تری کلسیم سیلیکات ( 3CaO.SiO<sub>2</sub> ) دی کلسیم فرایت ( 2CaO.Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub> ) آهک آزاد ، وستیت ( FeO ) ،فازی متشکل از FeO و MgO و همچنین اکسید منیزیم آزاد است.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">سیمان: سیمان مورد استفاده در این تحقیق تیپ 2 کارخانه سیمان اردستان و سیمان تیپ 1 سپاهان بوده است.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>روش کار</strong></p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">به منظور تولید آجر ،کف فرش آجری ،بلوک سقفی بتنی،جدول و کف فرش بتنی و رنگدانه سرامیکی از سرباره و لجن کنورتور ذوب آهن اصفهان جهت تولید آزمایشگاهی عملیات زیر انجام شد:</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">1تهیه مواد اولیه شامل سرباره کوره بلند ،کنورتور و لجن کنورتور ،رس ،شیل و سیمان و سنگدانه طبیعی و انتقال به محل شرکت کیمیاسنج سپاهان</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">2آنالیز XRF مواد اولیه در دانشگاه اصفهان</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">3 دانه بندی سرباره ها و مصالح سنگی طبق استاندارد سنگدانه های مورد مصرف در بتن (ISIRI302 ) و انجام کلیه تست های سنگدانه مطابق با این استاندارد</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">4 سنجش واکنش زایی قلیایی سیلیکاتی سرباره کنورتور</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">5 محاسبه نسبت اختلاط رس و شیل با سرباره کوره بلند بر اساس آنالیز های شیمیایی و آماده سازی جهت پرس برای آجر</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">6 محاسبه طرح اختلاط مصالح برای ساخت بلوک سقفی بتنی با سرباره کوره بلند به روش ویبره</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">7 محاسبه طرح اختلاط کف فرش بتنی با استفاده از سرباره کنورتور</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">8 محاسبه طرح اختلاط و تهیه نمونه بتن مناسب برای تولید جداول بتنی با سرباره کنورتور به روش ویبره-پرس</p><p>9 تهیه نسبت های مناسب برای اختلاط مواد اولیه و لجن کنورتور در رنگدانه های سرامیکی</p><p>&nbsp;به دلیل وجود آهک آزاد و انبساط احتمالی آتی ناشی از هیدراسیون تأخیری آن در سرباره کنورتور در این تحقیق سعی شده است که از سرباره هایی که دچار پیرشدگی شده اند استفاده شود .به این منظور از سایت پسماند ذوب آهن اصفهان نمونه های قدیمی آورده شد اما برای رعایت بیشتر جوانب احتیاط سرباره ها قبل از استفاده در محصولات بتنی به طور کامل هوادهی شدند .از آنجا که فاز شیشه ای سرباره کوره بلند که عامل اصلی بروز خواص هیدرولیکی آن می باشد از سیلیکات ها و آلومینوسیلیکاتهای کلسیم و سایر ترکیبات قلیایی تشکیل شده است و از این نظر دارای تشابه زیادی با ترکیبات سیمان پرتلند می باشد در تولید قطعات بتنی با سرباره کوره بلند از میزان مصرف سیمان کاسته شد.از طرف دیگر به دلیل وزن کمتر (چگالی در حدود 2 /1 تن بر متر مکعب)و میزان آهک پایین تر آن نسبت به سرباره کنورتور از این سرباره در تولید مصالح ساختمانی که در آنها میزان آهک و وزن مهم می باشد ،مانند آجر و بلوک سقفی بتنی ،استفاده می گردد.از سرباره کنورتور(چگالی در حدود 8/2 تن بر متر مکعب) که به دلیل وجود فلزات سنگین دارای وزن واحد حجم بالاتری نسبت به سرباره کوره بلند است در تولید مصالح بتنی که نیاز به مقاومت سایشی بالاتری دارند نیز ازدیاد وزن بتن در آنها تأثیر زیادی در میزان کاربری آنها ندارد،مانند کف فرش و جدول بتنی، استفاده می شود.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>&nbsp;آزمایشهای استاندارد مربوط به تعیین ویژگی های سنگدانه های بتن</strong></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">الف) دانه بندی: سرباره های مورد استفاده ابتدا طبق استاندارد ملی 302 دانه بندی شدند تا در ساخت بتن مورد استفاده قرار گیرند.طبق آزمایش دانه بندی نمونه های توزین شده از سرباره خشک از یک سری الک (که اندازه چشمه الکها در استاندارد قید شده است )که به دنبال هم از بزرگ به کوچک مرتب شده اند ،عبور داده شده و توزیع اندازه دانه ها تعیین می گردد .در این تحقیق دانه بندی سرباره ها به نحوی انجام گرفت که دانه ها در رنج استاندراد قرار گیرند .&nbsp;</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">ب )تعیین میزان سولفات و کلرید محلول در آب<strong>&nbsp;:</strong></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">املاح جامد به بتن حمله نمی کنند اما وقتی که به صورت محلول موجود باشند می توانند با خمیر سخت شده سیمان واکنش دهند.معمولاً سولفاتها با هیدروکسید کلسیم و آلومینات کلسیم هیدراته ترکیب شده و گچ و سولفوآلومینات کلسیم را به وجود آورده که حجم آنها به میزان قابل توجهی بیشتر از حجم ترکیباتی است که جایگزین شده اند.به نحوی که واکنش با سولفاتها سبب انبساط و گسیختگی بتن می گردد.یونهای کلرید موجود در خمیر سیمان که میلگردها را احاطه کرده با آب ترکیب شده و اسید کلریدریک تشکیل می دهد و لایه نازک محافظ روی فولاد را از بین می برند.کلریدهای محلول در ارتباط با خوردگی فولاد مؤثر بوده و بدین لحاظ مجموع یونهای کلر باید محدود باشد.تعیین سولفاتهای محلول در آب سنگدانه ها با استفاده از محلول کلرید باریم و در محیط اسیدی صورت می گیرد.اندازه گیری یون کلر نیز با استفاده از نیترات نقره در مجاورت معرف کرومات پتاسیم طبق استاندارد ملی شماره 7147 انجام می گیرد.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">ج ) مقاومت سنگدانه در مقابل عوامل جوی(سلامت سنگدانه)</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">قابلیت تحمل تغییرات حجمی زیاد سنگدانه ها که از تغییرات شرایط فیزیکی ناشی شده باشد را سلامت سنگدانه می گویند که طبق استاندارد ملی شماره 449 تعیین می گردد.. در این آزمایش نمونه ای از سنگدانه های با دانه بندی مشخص به طور متناوب در یک محلول اشباع شده سولفات سدیم یا منیزیم قرار داده می شود.سپس در آون خشک می گردد.تشکیل کریستالهای نمک در منافذ سنگدانه منجر به گسیخته شدن ذرات می شود.در نتیجه آن پس از طی تعداد معینی چرخه های یاد شده ،مجدداً نمونه دانه بندی شده و میزان ناسالم بودن سنگدانه ها تعیین می گردد.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">د )ذرات خرد شونده</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">طبق استاندارد ملی شماره 4978 بر روی نمونه های خشک سنگدانه که به صورت یک لایه نازک پخش شده است آب مقطر ریخته به طوری که با آب پوشیده گردد.پس از 24 ساعت سنگدانه ها به طور مجزا بین انگشت شست و نشانه چرخانده و فشار داده شده تا دانه ها به ذرات کوچکتر خرد شوند.بر این اساس دانه هایی که با فشار دست شکسته و به دانه های ریز تر تبدیل می شوند باید جزو ذرات سست و خرد شونده به حساب آورد.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">ه )تعیین مقدار موادی که از الک 75 میکرون می گذرد</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">&nbsp;در سنگدانه های طبیعی رس و ذرات بسیار ریز معمولاً به صورت پوششی سطح دانه ها را پوشانده و روی چسبندگی و پیوستگی دانه ها و خمیر سیمان تأثیر منفی عمده ای می گذارد.در این مورد سرباره ها ذرات رس وجود ندارد اما ذرات ریزتر از الک 200 تأثیر منفی خود را می گذارند که به همین منظور دانه بندی طوری تنظیم می شود که این ذرات در حد استاندارد باشند.برای این آزمایش الک نمودن به روش تر پیشنهاد شده است.</p><ul><li class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">و ) آزمایش لوس آنجلس</li></ul><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">مقاومت در برابر سایش و اصطکاک از خواص مهم بتن مصرف شده در جاهایی است که در معرض رفت و آمد زیاد قرار می گیرند.برای این آزمایش از دستگاه لوس آنجلس استفاده می شود.در این آزمایش سنگدانه هایی با دانه بندی مشخص درون ظرف استوانه ای دستگاه ریخته می شود .این استوانه به صورت افقی روی پایه های دستگاه قرار داده شده است .تعدادی گلوله فلزی که تعداد و وزن آنها در استاندارد مشخص شده است نیز داخل این استوانه موجود است و با سرعت و تعداد دور مشخصی گردانده می شود.در هم غلطیدن و سقوط سنگدانه ها و گلوله ها باعث سایش و اصطکاک سطحی و ضربه به سنگدانه ها می گردد.اختلاف وزن اولیه نمونه و وزن نهایی ، درصد کاهش بر اثر سایش است که طبق استاندارد ملی شماره 448 در مورد سرباره های کوره بلند و کنورتور انجام شد.کلیه آزمونها مطابق با استاندارد های ذکر شده روی سنگدانه های سرباره ای انجام شده است.] 2[</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>محصولات تولیدی و آزمایشات استاندارد مربوطه</strong></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;"><strong>1-کف فرش بتنی:</strong></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">&nbsp;کف پوشهای بتنی در کف سازی خیابان ها و همچنین برای پوشش سطح معابر ،میدانها ، محوطه ها و کف واحدهای تولیدی و صنعتی کاربرد دارند.وزن کف فرش بسنگی به وزن بتنی دارد که با آن ساخته می شود.این بلوکها بسته به محل کاربردشان به اشکال مختلف و رنگهای متنوع تولید می شوند. کف فرشهای بتنی با استفاده از سرباره کنورتور با دانه بندی 0-5 میلی متر به جای سنگدانه و اختلاط سیمان و نسبت آب به سیمان بسیار پایین (اسلمپ صفر) به وسیله پرس با فشار 200 کیلوگرم بر سانتی متر مربع به ابعاد 20*20*6 سانتی متر ساخته شدند و مطابق با استاندارد ملی4176 تست شدند.با توجه به اینکه ابعاد کف فرش ها به خواست خریدار میباشد آزمونه ها از نظر رواداری ابعاد اشکالی ندارند.رواداری از تخت بودن در قطر نیز کمتر از 1/0 درصد طول حداکثر قطعه بود که مجاز میباشد. وزن مخصوص بتن ساخته شده با سرباره کنورتور 65/2 تن بر متر مکعب است. میانگین مقاومت فشاری از 6 نیوتن بر میلیمتر مربع در 5 آزمونه بیشتر می باشد و هر کدام از آزمونه ها نیز استحکام خمشی بیشتر از 5 نیوتن بر میلی متر مربع دارند و نسبت به یخ بندان نیز مقاوم می باشند و میزان افت وزنی آنها کمتر از 5 درصد می باشد.] 3</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">2- جداول بتنی:</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">-جدول بتنی پیش ساخته ،قطعه بتنی سیمانی است که به منظور جداسازی سطوح مختلف در یک تراز یا ترازهای ارتفاعی به شرح زیر به کار می رود:</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">-برای محدود و مشخص کردن فیزیکی یا ظاهری مسیر ترددایجاد جوی آب یا کانال زهکشی ( به تنهایی یا در ارتباط با سایر قطعات)</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">-جداسازی سطوحی با رفت و آمد های متفاوت (پیاده و سواره) جداسازی باغچه یا فضای سبز از مسیر تردد</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">&nbsp;الزامات استاندارد این محصول به رده جدول که باید بر روی آن نشانه گذاری شود مربوط می شود. ابعاد جدول توسط تولید کننده اعلام می شود.هندسه جدول مانند جداول قوسی شکل و ... باید طبق استاندارد 12728 جداول بتنی پیش ساخته اندازه گیری شوند و میزان روا داری مجاز آن طبق این استاندارد محاسبه شود.جداول تولیدی باید در برابر عوامل جوی به خصوص یخ بندان مقاوم بوده و میزان افت وزنی آنها در 28 سیکل یخ بندان تحت محلول 3 % نمک طعام محاسبه شده و نتیجه بر حسب کیلوگرم بر متر مربع یا درصد گزارش می شود. برای محاسبه جذب آب نهایی آزمونه ها نیز پس از آماده سازی آنها ،این آزمونه ها در آب با دمای 20 درجه سانتی گراد تا رسیدن به جرم ثابت غرقاب می شوند و سپس تا رسیدن به جرم ثابت در آون خشک می شوند.افت جرم بر حسب درصد جرم آزمونه خشک محاسبه و گزارش می شود. مقاومت خمشی مشخصه برای جداول بتنی طبق استاندارد نباید کمتر از مقادیر جدول شماره 4 برای هر رده باشد و هیچ یک از نتایج منفرد نباید کمتر از حداقل ذکر شده در این جدول باشد.هنگامی که به دلیل شکل خاص نتوان جدولی را مورد آزمون مقاومت خمشی قرار داد، در صورتی که مقاومت بتن مصرفی در آن مشابه بتن مصرفی در جداول و حدود آن طبق حدود ارائه شده باشد طبق استاندارد مورد قبول می باشد.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">جداول بتنی معمولاً مقاومت رضایت بخشی در برابر سرخوردن دارند به شرطی که تمام سطح فوقانی آنها ساب نخورده باشد و یا پرداخت آنها چنان نباشد که سطح بسیار صاف و صیقلی را به وجود آورد.اندازه گیری مقدار مقاومت اصطکاکی سطح پرداخته نشده با استفاده از یک آونگ سایشی برای ارزیابی خواص اصطکاکی آزمونه انجام می شود.وسیله آزمون اصطکاک آونگی دارای یک لغزنده بار گذاری شده فنری ساخته شده از یک لاستیک متصل به انتهای آونگ می باشد.در نوسان و تاب خوردن آونگ به کمک خط کش کالیبره شده ، با اندازه گیری کاهش طول آونگ مقدار اصطکاک بین لغزنده و سطح آزمونه اندازه گیری میشود.]4[ در این پژوهش از سرباره های کنورتور به دلیل استحکام زیاد و سایش بسیار کم در ساخت جداول استفاده شد که نتایج آن در جدول 6 قابل مشاهده است.طبق نتایج آزمونها جداول از نظر مقاومت خمشی در رده T قرار می گیرند زیرا میانگین 5 آزمونه از 5 نیوتن بر میلیمتر مربع بیشتر است و هر تک نمونه کمتر از 4 نیوتن بر میلی متر مربع نمی باشد. درصد افت وزنی پس از 28 سیکل یخ زدگی همچنان زیر 3% باشد که عدد بسیار کمی است.از نظر مقاومت سایشی جدول در رده I قرار می گیرد که در آن می بایست حداکثر طول سایش 20 میلیمتر باشد.سر خوردگی تمام آزمونه ها نیز به دلیل صیقل نخوردن مورد قبول می باشد .در کل جداول ساخته شده دارای شرایط استاندارد در رده مشخصه می باشند.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">3- بلوک سقفی بتنی</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">امروزه بلوک های سقفی با پوکه های معدنی با وزن مخصوص 0/6 تا 0/7 گرم بر سانتی متر مکعب ساخته می شوند تا به سبک سازی هرچه بیشتر آنها کمک شود البته اینگونه بلوکها معمولاً مقاومت لازم ذکر شده در استاندارد را که 250 کیلوگرم استحکام خمشی است ندارند .در این تحقیق سعی شد از سرباره کوره بلند که وزن مخصوص 0/9-2/1 را داراست در ساخت این بلوکها استفاده شود.در یک آزمایش کلیه سنگدانه های سرباره ای جایگزین سنگدانه های استفاده شده در بلوک شدند و در آزمایشی دیگر به منظور سبک سازی بیشنر بلوک ها سنگدانه های سرباره ای جایگزین 50 % سنگدانه های استفاده شده در بلوک ها شدند. دانه بندی استفاده شده در سایزهای 0-2 میلیمتر به عنوان پر کننده و 10-5 میلی متر به عنوان بدنه اصلی بوده است.20 % وزن سنگدانه ها سیمان تیپ 1 استفاده شده و نسبت آب به سیمان بسیار کم در حد 25/0 در نظر در نظر گرفته شده تا اسلمپ بتن تقریباً صفر باشد و سپس به وسیله دستگاه بلوک زنی به روش ویبره بلوکها با ابعاد 495*150*190 میلیمتر ساخته شد.نتایج آزمون های استاندارد بلوک ها نشان می دهد که بلوک شماره 1 که در آن به طور کامل از سرباره کوره بلند به عنوان سنگدانه استفاده گردید دارای وزنی بیشتر از بلوک با پوکه معدنی (با اختلاف وزن 5/2 کیلوگرم ) شده است و وزن هرکدام از آزمونه ها بین 5/10 تا 7/10 کیلوگرم اندازه گیری شد.این بلوک دارای استحکام خمشی 295 کیلوگرم نیرو بود که از مقدار مورد نظر استاندارد که 250 کیلوگرم نیروی خمشی است بیشتر بوده و الزامات استاندارد را برآورده می کند.بلوک شماره 2 که 50 % سنگدانه ها جایگزین شدند دارای وزن کمتری بوده (8 کیلو گرم )اما استحکام خمشی مورد نیاز استاندارد را بر آورده نکرد و مقاومت خمشی آن 132 کیلوگرم نیرو اندازه گیری شد.از نظر ابعاد و ضخامت جداره ها چون اندازه های تولیدی با دستگاه تنظیم شد کلیه بلوک ها مورد قبول بودند.] 5 [</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">4-آجر&nbsp;</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">تفاوت خصوصیات آجر به ترکیب شیمیایی و کانی شناسی مواد اولیه و روش تولید آجر بستگی دارد.در ساخت این آزمونه ها از خاک رس منطقه حبیب آباد اصفهان و یک نمونه خاک شیل با آنالیزهایی که در جدول 2 آورده شده است استفاده شد. معمولاً آجرهای شیلی دمای پخت حدود 900-1000 درجه سانتیگراد برای رسیدن به شرایط بهینه نیاز دارندالبته با توجه به نوع شیل متفاوت است و ممکن است در 850 درجه به استحکام فشاری مطلوب برسیم اما رنگ مناسب نباشد به همین دلیل نیاز به دمای بالاتری برای تیره تر شدن رنگ مورد نیاز است. آجرهای ساخته شده از رس دمای پختشان حدود 950-1100 درجه سانتیگراد می باشد.البته همانطور که گفته شد بسته به آنالیز شیمیایی رفتارهای پخت و رنگ آجر متفاوت می باشد. اندازه ذرات خاک رس بسیار کوچک و معمولاً کمتر از 0/002 میلیمتر می باشد.ذرات ریز خاک رس باعث شکل گیری گل در درون قالب می شود.ریز بودن بیش از حد ذرات خاک باعث انقباض بیش از حد آجر پس از خشک شدن و احتمالاً ترک خوردگی آن می گردد.از طرف دیگر نمونه فاقد خاک رس به حد کافی چسبندگی نخواهد داشت و خواهد ریخت لذا نسبت رس در خاک باید به حد کافی وجود داشته باشد.ماهیت شیمیایی مواد اولیه باید به نحوی باشد که تغییرات ناشی از حرارت کوره ، آن را به جسمی محکم و مقاوم تبدیل نماید و بتواند ذرات درشت تر موجود در خاک را به یکدیگر بچسباند .این موضوع در صورتی تحقق می یابد که نسبت سیلیس به آلومینیوم در مخلوط رس مناسب باشد.اضافه کردن سرباره کوره بلند به مواد اولیه آجر باعث کم شدن چسبندگی مخلوط شده به همین دلیل از آن در تولید آجر پرسی می توان استفاده کرد تا به کمک فشار پرس کمبود چسبندگی جبران شود.اگر ترکیب اولیه دارای آهن باشد در دمای پخت حدود 750-800 درجه سانتیگراد به صورت هماتیت قرمز آزاد می شود رنگ قرمز آجر در صورت عدم حضور اکسید کلسیم ثابت باقی می ماند.رنگ آجر از خاکهای رسی با ترکیب متفاوت ایجاد می شود که میتواند محدوده گسترده ای از رنگها مانند سفید،زرد ،قرمز و ... را با درجات مختلف ایجاد کند که با اضافه کردن سرباره کوره بلند به آن دستخوش تغییر شده و با توجه به اندازه ذرات سرباره در متن آجر ذرات سفید رنگ یا تیره به وجود می آید.(در صورت ریز بودن سفید و درشت بودن به رنگ خود سرباره دیده می شود)به طور کلی رنگ آجر تحت تأثیر اجزای شیمیایی مواد اولیه و نسبت آنها ،روش چیدن آجر در کوره ، دمای کوره در طی مراحل پخت و شرایط فیزیکو شیمیایی کوره می باشد.در این پژوهش سرباره کوره بلند عبوری از الکهای مش 16 و 30 با خاک رس و شیل به میزان 50 ،40 ،20 و 10 درصد مخلوط شده و تحت فشار پرس های 135 و 150 کیلوگرم بر سانتی متر مربع پرس شدند.و پس از خشک شدن به مدت 72 ساعت در کوره با دمای 750، 800 و 950 درجه سانتی گراد پخت شدند.نتایج آزمون های آجر طبق استاندارد شماره 7 ملی ایران نشان می دهد که با افزایش میزان سرباره مقاومت فشاری و جذب آب کاهش می یابد اما درصد املاح محلول افزایش می یابد.با افزایش دمای پخت و فشار پرس در مقادیر یکسان سرباره مقاومت فشاری افزایش و جذب آب و املاح محلول کاهش می یابد.آجر ساخته شده از سرباره تا میزان 20 % الزامات استاندارد را برای آجرهای نما را دارا است اما با افزایش آن به 50 % آجر در رده ی آجرهای توکار باربر و غیر باربر قرار می گیرد.]6 [</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">5- کف فرش آجری</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">&nbsp;برای آجرهای کف استاندارد ملی تدوین نشده است لذا آجرهای تولیدی طبق استاندارد ASTM آمریکا تست شدند در استاندارد آمریکا برای آجرهای کف سه گروه تعریف شده،آجرهای کف برای استفاده در مناطق با بار ترافیکی سنگین،مناطق صنعتی و مناطق با بار ترافیکی سبک و پیاده روها .آجر تولیدی در این پروژه طبق استاندارد C902 آمریکا تست شدند.که برای مصرف در مناطق ترافیکی با بار سبک و پیاده رو ها تولید شدند.تستهای این استاندارد شامل مقاومت فشاری ،مقاومت سایشی و مقاومت در برابر عوامل جوی می باشد.] 7 [</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">نمونه هایی از کف فرش با 40 و 60 % سرباره کوره بلند همراه با خاک رس و شیل با 8% رطوبت و فشار پرس 180 کیلوگرم بر سانتی متر مربع زده شد و در کوره با دمای 850 درجه سانتیگراد به مدت 18 ساعت پخت داده شد .آجرهای کف فرش بر اساس میزان عبور و مرور و شرایط آب و هوایی تقسیم بندی میشوند.آزمونه ها طبق استاندارد ASTM C 902 تست شدند. حداقل مقاومت فشاری ذکر شده در استاندارد برای این گروه کف فرش ها 210 کیلوگرم بر سانتی متر مربع ،حداکثر مقاومت سایشی 7/2 سانتیمتر مکعب بر سانتی متر مربع ،شوره زدگی کم و جذب آب 14 می باشد.کف فرشهای ساخته شده با رس مقاومت فشاری لازم را نداشته و همچنین دچار شوره زدگی شدند .مقاومت سایشی کلیه کف فرشها به دلیل بالا بودن مقاومت سایشی سرباره قابل قبول و در رنج استاندارد می باشد.همچنین کلیه آزمونه ها در برابر 50 سیکل یخ زدگی مقاوم بوده و درصد افت وزنی کمتر از 3 % داشته اند که مورد قبول استاندارد می باشد.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">6- رنگدانه های سرامیکی</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">طبق اختراعات ثبت شده به شماره های 40171 ]8[، 40172 ]9[و44216 ]10 [ضایعات صنایع مختلف را می توان بدون فرآیند جداسازی به رنگدانه های سرامیکی تبدیل نمود. در این فرآیند ضایعات به ترکیبات با پایداری شیمیایی و فیزیکی بالا و سازگار با محیط زیست تبدیل شده وهمچنین این روش از توجیه اقتصادی بالایی برخوردار است. در این پروژه امکان تبدیل لجن کنورتور به رنگدانه های سرامیکی قهوه ای با شیدهای رنگی متفاوت بررسی شده است. تولید رنگدانه های سرامیکی به روشهای هم رسوبی ، سرامیک تشکیل می گردد.در تهیه رنگدانه قهوه ای به روش سرامیک از ترکیبات اکسید روی ، اکسید کروم استفاده گردید. و روش سل ژل امکان پذیر است با توجه به جنس لجن کنورتور ، از روش سرامیک برای تولید رنگدانه استفاده گردید.</p><p>&nbsp;در روش سرامیک ، اکسیدهای معدنی با درصدهای مشخص با یکدیگر مخلوط شده و سپس در کوره در دمای بالا کلسینه شده و ساختارکریستالی جدید رنگدانه درجدول 8 ، درصدهایی از مواد اولیه که منجر به تولیدرنگدانه قهوه ای شده اند اشاره شده است. ترکیبات طبق این جدول، بعد از توزین دقیق، مخلوط شدند . نمونه مخلوط شده سپس درون بوته چینی در دمای 1150 درجه سانتی گراد به مدت 6 ساعت کلسینه گردید. نمونه ها همگی بصورت پودر و به رنگ قهوه ای بودند.<strong>&nbsp;</strong></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">برای بررسی کیفیت رنگدانه های سنتز شده ، لعاب آنها روی بدنه های سرامیکی تهیه گردید. نمونه های لعاب داده شده شامل 5 درصد رنگدانه سنتز شده همراه با فریت ترانسپارنت می باشد. مقدار 5/1 گرم رنگدانه با 5/28 گرم فریت ترانسپارنت داخل هاون چینی به صورت خشک آسیاب شده و آب مقطر اضافه گردیدو عمل آسیاب کردن به صورت تر ادامه یافت تادوغاب یکنواختی تهیه گردد. لعابکاری بر روی بیسکویت های سفالی که در صنعت کاشی استفاده می شود ،انجام شد. بیسکویت به سفالهای پخته شده بدون لعاب گفته می شود.در این آزمایش بیسکویت ها در قطعات کوچک تهیه گردید و برای لعابکاری از روش غوطه وری استفاده شد. بیسکویت لعاب داده شده درون آون در دمای 105 درجه سانتی گراد خشک شده سپس در کوره الکتریکی در دمای 1000 درجه سانتی گراد به مدت 30 دقیقه کلسینه گردید. برای مقایسه رنگ کاشیهای بدست آمده از کاشی شاهد استفاده گردید.رنگدانه های قهو ه ای موجود در بازار 3 نوع شید رنگی بودند که از هرسه نمونه کاشی شاهد تهیه گردید. کاشی شاهد نیز حاوی 5 درصد رنگدانه است که از نمونه موجود در بازار تهیه شده است.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">طبق جدول شید رنگی تهیه شده توسط دستگاه LAB نمونه های قهوه ای تهیه شده از لجن کنورتور در محدوده نمونه های شاهد می باشد. بنابراین می توان نتیجه گرفت که از لجن کنورتور می توان رنگدانه سرامیکی قهوه ای تولید نمود.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>نتیجه گیری و جمع بندی</strong></p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">نتایج آنالیز های انجام شده نشان می دهند که سرباره کنورتور فرآوری شده به روش سنتی دارای اکسید کلسیم آزاد حدود 0/1 تا 20 درصد می باشد.وجود بیش از 1 درصد از این ماده عامل انبساط سرباره است.این ماده آزاد عامل آلودگی بوده و باعث محدودیت مصرف سرباره می شود.</p><p align="right" dir="RTL" style="text-align: justify;">&nbsp;Ca(OH)<sub>2=Free CaO+ H2O</sub></p><p dir="RTL" style="text-align: justify;">به عبارت دیگر اکسید کلسیم در اثر واکنش با آب به هیدروکسید کلسیم تبدیل می شود ،سپس به طور مستمر تحت تأثیر عوامل جوی قرار می گیرد.از این رو بایستی از استفاده آن بدان شکل اجتناب شود.برای استفاده از سرباره فراوری شده به روش سنتی ، آنها را بین 6 ماه تا 1 سال در معرض هوا قرار می دهند تا دچار پیر شدگی شود] 11[ یا می توان با استفاده از بخار دادن در زمان کوتاه تری به پیر شدگی رسید. در این تحقیق از روش هوا دهی و پاشش آب برای پیر شدگی زود تر سرباره استفاده شد.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">همچنینMgO و یا Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub><sub>&nbsp;</sub>آزاد در داخل حجم سرباره جامد فولادسازی پراکنده شده و در صورتی که سرباره به روش سنتی فرآوری شود ، به شکل مولکول فعال در سرباره باقی می ماند و در نتیجه این مولکول ها در اثر وزش باد در هوا پراکنده شده و موجبات آلودگی هوا ، آب و خاک و محیط را فراهم می سازد حال آنکه با استفاده از آنها در کف فرش ها و یا جداول بتنی دیگر چنین مشکلی ایجاد نمی شود.پس از استفاده از آنها در ساختار بتن عوامل متعدد ناپایدار آنها به شکل پایدار Mg-Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub><sub>&nbsp;</sub>و CaO-Fe<sub>2</sub>O<sub>3&nbsp;</sub> و SiO<sub>2</sub>-Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub><sub>&nbsp;</sub>تبدیل می شوند.بدین ترتیب هیچ ماده و مولکول آزادی در این فرایند باقی نمی ماند و سطح مواد حاصله به صورت شیشه ای با سازه ویژه ای هشت وجهی پایدار تبدیل می شوند .سازه بلوری هشت وجهی ، شکل ترکیبی مواد CaO-Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub><sub>&nbsp;</sub>2 و CaO-SiO<sub>2</sub>2 و امثالهم می باشد.</p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;">&nbsp;بنابر این طبق بررسی های انجام شده در این تحقیق سرباره کنورتور قابلیت استفاده در مواد بتن های پیش ساخته مانند جداول ، سنگ فرش و ... ،به دلیل شکل پذیری مناسب ، مقاومت فشاری عالی ، مقاومت کششی بالا و ضد سایش و مقاوم به شرایط سخت اقلیمی را داراست. جداول ساخته شده با سرباره کنورتور دارای خصوصیات مورد نظر استاندارد میباشند فقط به دلیل وزن مخصوص بالای این سرباره هر کدام از جدول ها دارای5-6 کیلوگرم ازدیاد وزن نسبت به جداول ساخته شده با شن و ماسه طبیعی هستند.بلوک های سقفی بتنی نیمه سبک نیز با استفاده از سرباره کوره بلند مطابق با الزامات استاندارد قابل تولید است.نتایج آزمون کف فرش های بتنی نیز حاکی از مطابقت با استاندارد می باشد.رنگدانه سرامیکی قهوه ای نیز با استفاده از لجن کنورتور که دارای درصد اکسید آهن بالایی است قابل تولید است. برای ساخت محصولات ابتدا آنالیز های ضایعات بررسی شده و عوامل زیان آور در آنها شناسایی شوند. بالا بودن میزان آهک و نیز چگالی بالای سرباره کنورتور آن را برای ساخت محصولات آجری نا منا سب می سازد.در عوض سرباره های کوره بلند به دلیل بیشتر بودن میزان سیلیس و اکسید آلومینیوم می توانند تا درصدی جایگزین خاک رس و یا شیل مورد استفاده در آجرپزی گردد. با توجه به ویژگی های استاندارد آجر ایران و نتایج به دست آمده از بررسی های انجام شده چنین نتیجه گیری میشود که برای آنکه مقاومت فشاری و جذب آب آجر سرباره ای در حد قابل قبول برای آجر نمای درجه 1 و 2 باقی بماند مقدار افزودنی سرباره کوره بلند باید از 20 % کل وزن مخلوط تجاوز نکند.با افزودن 20 % سرباره به خاک رس آجر پزی جذب آب آجر از 27.6 درصد در نمونه شاهد پخت شده در همان دما و زمان به 26 درصد رسیده است.و مقاومت فشاری از 235 کیلوگرم بر سانتی متر مربع در نمونه شاهد به 130 کیلوگرم بر سانتی متر مربع در نمونه ای که حاوی 20 درصد سرباره کوره بلند می باشد رسیده است.نتایج نشان می دهند که به دلیل خاصیت جذب آب کمتر سرباره نسبت به رس با افزایش درصد سرباره میزان جذب اب اجر کاهش می یابد ولی از طرف دیگر به دلیل چسبندگی بسیار کم سرباره و نداشتن خاصیت پلاستیسیته با افزایش مقدار آن میزان مقاومت فشاری آجر کاهش می یابد.میزان میانگین مقاومت فشاری استاندارد برای آجرهای نما درجه 1 ، 140 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و برای آجرهای نما درجه 2 ، 120 کیلوگرم بر سانتی متر مربع می باشد. با افزایش فشار پرس و دمای پخت مقاومت فشاری نیز افزایش یافته و در نتیجه آن مقاومت به یخ زدگی بیشتر می شود.درصد املاح محلول آجر با افزایش میزان سرباره کوره بلند به دلیل وجود داشتن نمک های محلول در آب سرباره ،بالا می رود.به دلیل پایین بودن جذب آب سرباره ها، با افزایش میزان سرباره جذب آب آجر پایین می آید.مقدار مجاز استاندارد جذب آب برای آجر طبق استاندارد ملی شماره 7 حداقل 8 و حداکثر 18 می باشد.خاک اصفهان دارای جذب آب بالایی بوده و تقریباً تمامی آجر های زرد تولیدی در اصفهان از نظر میزان جذب آب در حد مجاز قرار ندارند.بنابراین با استفاده از سرباره به جای درصدی از خاک آجر پزی می توان این مشکل را مرتفع ساخته و جذب آب را پایین آورد.البته باید در نظر داشت که افزایش سرباره باعث کاهش مقاومت می شود در نتیجه درصد استفاده مهم می باشد. آجرهای توکار ساختمانی اعم از باربر و غیر باربر نیازی به تستهای املاح محلول و جذب آب نداشته ،فقط رواداری ابعاد و مقاومت فشاری برای آنها اندازه گیری می شود. میانگین حد مجاز مقاومت فشاری استاندارد برای آجر های باربر 80 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و برای آجرهای غیر باربر 40 کیلوگرم بر سانتی متر مربع می باشد.لذا اگر بخواهیم سرباره کوره بلند را در آجر به میزان بیشتری جایگزین خاک کنیم می بایست آجر توکار تولید شود که درصد املاح محلول بالا مشکلی از نظر شوره زدگی آجر ایجاد نکند. طبق آزمایشات انجام شده و نمونه های تولیدی از 10 تا 50 درصد سرباره جایگزین خاک شده که نمونه های بیش از 20 درصد برای آجرهای توکار باربر مناسب می باشند. نیز نتایج نشان می دهند که سرباره به دلیل اکسیدهای قلیایی موجود در آن دمای پخت آجر را به میزان زیادی پایین می اورد و یا در دمای یکسان زمان پخت آجر را کوتاه تر می نماید.آجر های مورد مصرف در دیوارهای داخلی غیر باربر نیاز به مقاومت فشاری زیاد ندارند و محدودیتی نیز از نظر جذب اب برای آنها تعیین نشده است لذا میزان استفاده از سرباره در این آجرها می تواند بیشتر باشد اما هرچه میزان سرباره بیشتر شود وزن آجر نیز بیشتر می شود. طبق آمار اعلام شده توسط بازرس اتحادیه فروشندگان مصالح ساختمانی اصفهان ظرفیت تولید آجر اصفهان 80 % آجر تولیدی اصفهان در خارج از شهر اصفهان مصرف می شود و به استانهای همجوار مانند تهران ، فارس و خوزستان فرستاده می شود.می توان نتیجه گرفت حتی اگر آجر سرباره ای فقط به منظور مصرف توکار ساخته شود حجم مصرف آن تا چه حد زیاد می باشد.از طرف دیگر هم زمین های اشغال شده توسط سرباره ها در ذوب آهن آزاد می شود و هم خاک مورد استفاده در آجر که اکثراً خاک کشاورزی است و برای تولید 1 سانتیمتر آن ده ها سال وقت نیاز است ، به هدر نمی رود. از آنجا که سبک دانه مورد استفاده تمامی کارخانجات بلوک زنی پوکه معدنی می باشد که در استان اصفهان موجود نیست و از منطقه کردستان وارد می گردد هزینه آن بالا بوده و هر تن 80-90 هزار تومان با هزینه حمل قیمت دارد.بلوک های ساخته شده با آن پوکه ها دارای چگالی حدود 1500 کیلوگرم بر متر مکعب می باشند. از ویژگی های مهم بلوک های سبک و نیمه سبک سرباره ای ،پیوستگی خوب سنگدانه به خمیر سیمان سخت شده اطراف آن است.این ویژگی نتیجه چندین عامل به شرح زیر است:</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">بافت سطحی خشن سرباره های کوره بلند منجر به درگیر شدن خوب مکانیکی بین دو ماده می گردد.در حقیقت اغلب مقداری از خمیر سیمان به درون منافذ باز سطحی ذرات درشت سرباره نفوذ می نماید.مدول الاستیسیته ذرات سرباره و خمیر سخت شده سیمان تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند]12[.در نتیجه هیچگونه اختلاف تنش بین دو ماده بر اثر بار وارده و یا بر اثر تغییرات رطوبتی ایجاد نمی شود. رنگدانه قهوه ای از اکسیدآهن ، اکسیدکروم و اکسید روی تشکیل می شود. در این تحقیق به جای اکسیدآهن از لجن کنورتور استفاده شد. در پایان امید است با عملی کردن این پژوهش به طور گسترده، بتوان گامی به سوی حفظ محیط زیست و منابع معدنی برداشت.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>تشکر و قدردانی</strong></p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">از تمامی پرسنل شرکت سهامی ذوب آهن اصفهان که در این تحقیق ما را یاری نمودند کمال تشکر را داریم.</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>مراجع:</strong></p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">1-فراهانی ، مهدی ،یوزباشی زاده ،حسین 1375 &quot;بررسی خواص و کاربرد سرباره فولاد با شارژآهن اسفنجی&quot; پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه صنعتی شریف</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">2-استاندارد ملی 302 ایران&quot;خواص سنگدانه های مورد استفاده در بتن&quot;</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">3-استاندارد ملی 4176 ایران&quot; آیین کار پوشش پیاده رو ها و فضاهای عمومی شهری از بتن پیش ساخته&quot;</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">4-استاندارد ملی 12728 ایران &quot;جداول بتنی پیش ساخته، ویژگی ها و روش آزمون&quot;</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">5-استاندارد ملی 2909-2 ایران&quot; بلوک های سقفی مورد مصرف در سقف های تیرچه و بلوک&quot;</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">6-استاندارد ملی شماره 7 ایران&quot;آجر رسی ، ویژگیها و روش آزمون&quot;&nbsp;</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">7-استاندارد ASTMC902 کف فرش های آجری مورد استفاده در مناطق با بار ترافیکی سبک</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">8-A.R.Lee&rdquo;,Blast furnace and steel slag,properties,production and uses&rdquo;,Edward Arnold Pub,1974</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;">9-رحیمی ،حسن ،مصالح ساختمانی ،انتشارات دانشگاه تهران،1385</p><p class="fr-text-spaced" dir="RTL" style="text-align: justify;"><br></p><p class="fr-text-spaced" style="text-align: justify;"><br></p>